Vijfdaagse reis Rome en Lazio
‘De fascisten en de Eeuwige Stad’
onder begeleiding van Jaap Talsma
Rome is een stad waarin men niet snel uitgekeken raakt. Wie de hoogtepunten van de Eeuwige Stad al heeft bezocht, zal tijdens deze reis een heel andere kant van Rome leren kennen. Toen de fascistische leider Benito Mussolini in 1922 in Italië aan de macht kwam, had zijn beweging niet veel op met het verschijnsel stad. De fascisten van het eerste uur idealiseerden het boerenleven op het platteland en associeerden ‘de stad’ met degeneratie, socialisme en daarmee verwante bedreigingen voor een sterke natie. Mussolini besefte echter al snel dat hij de rijke geschiedenis van de stad Rome kon inzetten om het prestige van zijn regime te vergroten. Dat besef leidde tot een intensieve bemoeienis van de Duce en zijn volgelingen met de stad Rome en zijn directe omgeving. Tijdens deze reis gaan wij op zoek naar wat er rest van de fascistische ingrepen in de architectuur van de stad. Ook besteden wij ruime aandacht aan de manier waarop na 1944 met het fascistisch erfgoed is omgegaan.
In de periode waarin het fascisme nog doende was zijn alleenheerschappij in Italië te bevestigen (1922-1925) veranderde er weinig aan het stedenbouwkundig beleid van het stadsbestuur. Het in 1909 onder de progressief liberale burgemeester Ernesto Nathan vastgestelde bestemmingsplan bleef de leidraad bij uitbreiding van en verandering in de stad. Mussolini besefte echter dat hij het antieke Rome kon inzetten om zijn regime in binnen- en buitenland meer aanzien te geven. Aan veel bouwprojecten die vanaf 1925 gerealiseerd werden is dat duidelijk af te lezen. Anders dan in het nationaal-socialistische Duitsland ontwikkelde zich in Italië echter niet direct een eenduidige fascistische stijl in de architectuur. Traditionalisten en modernisten claimden beiden de ware fascistische stijl te vertegenwoordigen.
Programma van dag tot dag
Dag 1
Vroege ochtendvlucht naar Rome. Transfer naar het hotel. In de middag rondwandeling in Garbatella, een wijk die geïnspireerd is door het tuinstadideaal van Ebenezer Howard. De bouw startte in 1920. De rurale stijl van de architect Sabbatini paste goed bij de afkeer die het vroege fascisme had van de stad.
Dag 2
Vandaag staan de ingrepen van de fascisten in de bestaande stad centraal. Bij zijn streven gezien te worden als iemand die zich qua grandeur kon meten met de Romeinse keizers, startte Mussolini een campagne die als doel had antieke monumenten te ‘bevrijden’ van de ballast van latere eeuwen. Wij bezichtigen verschillende locaties waar de resultaten van dit beleid te zien zijn: het Theater van Marcellus, de keizerfora en de Via dell’Impero, het stadion van Domitianus (Piazza Navona) en het Mausoleum van Augustus.
Dag 3
Mussolini schrok er niet voor terug hele stadswijken te laten slopen om Rome meer grandeur te geven. Maar buiten de bestaande stad kon hij uiteraard nog makkelijker laten zien dat hij een waardig opvolger van de grootste Romeinse keizers was. Wij bezoeken drie opmerkelijke voorbeelden van fascistische stedenbouw en architectuur uit de periode 1928-1942, die destijds alle aan de grens van, of buiten de bestaande stad gesitueerd waren: het sportcomplex rond het Olympisch Stadion dat in 1932 Foro Mussolini gedoopt werd, de Città Universitaria en de wijk EUR.
Dag 4
De fascistische stedenbouwkundige ideeën kregen de meeste ruimte bij de realisering van geheel nieuwe nederzettingen. Daarvan verrezen er diverse in de Pontijnse vlakte, een voormalig moerasgebied ten zuiden van Rome dat in de jaren 1930 ontgonnen en bewoonbaar gemaakt is. Wij maken een bustocht door het ontginningsgebied en bezoeken daar enkele nederzettingen die in de jaren 1930 zijn gesticht: Latina (gesticht als Littoria), Pontinia en Sabaudia. Wij overnachten vervolgens in een hotel aan zee in de buurt van Sabaudia.
Dag 5
Vandaag bezoeken wij de slagvelden Anzio en Aprilia, waar na de geallieerde landing in januari 1944 gedurende vijf maanden zwaar is gevochten. Vervolgens reizen we door naar het vliegveld voor de terugvlucht.
Extra informatie
N.B. Programmaonderdelen en -volgorde zijn onder voorbehoud.
Minimum aantal deelnemers aan de reis: 20
Maximum aantal deelnemers aan de reis: 30
Uiterste termijn annulering bij onvoldoende deelname 3 weken voor vertrek.
Dagexcursie Artifex:
Fascistische architectuur, dagexcursie over politiek en architectuur
Samen met Ellen Smit, conservator bij het Nederlands Architectuur Instituut (NAi), bekijkt u deze dag politiek geïnspireerde architectuur en het effect daarvan op de mens. Na een lezing en een sandwichlunch wandelt u met een gids van het NAi naar het Stadhuis van Rotterdam. U sluit de middag af met een rondleiding door dit politiek geïnspireerde gebouw.
Datum: woensdag 21 april.
Prijs: € 67,-
Voor meer informatie en/of aanmeldingen: 020-6238368.
